Mae Llywodraeth Cymru a Fforwm Ansawdd Aer Cymru (WAQF) yn gweithio'n agos gydag arbenigwyr ansawdd aer ac Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig (Defra) i fonitro a lleihau llygredd aer yng Nghymru. Mae'r ffigur isod yn dangos y tueddiadau hirdymor ar gyfer nitrogen deuocsid, deunydd gronynnol hyd at 10 μm o faint (PM10) a chrynodiadau osôn yng Nghymru. Ar wahân i osôn, mae hyn yn dangos gwelliant cyson mewn crynodiadau llygryddion ers y 1990au. Gan fod osôn yn llygrydd rhanbarthol sy'n drawsffiniol ei natur, mae y tu allan i reolaeth uniongyrchol Llywodraeth Cymru ac Awdurdodau Lleol.
Monitro gan Awdurdodau Lleol
Mae gwaith monitro ansawdd aer yng Nghymru yn cael ei gynnal gan Awdurdodau Lleol a thrwy rwydweithiau cenedlaethol a reolir gan Lywodraeth Cymru. Mae dau brif fath o waith monitro llygredd aer - monitro awtomatig a samplu goddefol. Mae monitro awtomatig yn defnyddio technegau dadansoddi parhaus i fesur a chofnodi crynodiadau amgylchynol ystod o lygryddion aer. Mae samplwyr goddefol (fel tiwbiau tryledu) yn cynnwys adweithydd cemegol sy'n amsugno'r llygrydd o'r aer. Mae samplwyr yn cael eu hamlygu am gyfnod o amser ac yn cael eu dadansoddi mewn labordy. Ar ddechrau 2024, roedd cyfanswm o 37 o safleoedd monitro awtomatig wedi'u dosbarthu ledled y wlad a weithredwyd gan Awdurdodau Lleol. Erbyn diwedd 2024, roedd hyn wedi cynyddu i 43 o safleoedd.
Mae'r safleoedd hyn yn cynnwys offer sy'n mesur carbon monocsid, ocsidau nitrogen, sylffwr deuocsid, osôn, PM10 a deunydd gronynnol hyd at 2.5 μm o faint (PM2.5) yn awtomatig. Yn ogystal â'r rhain, roedd cannoedd o diwbiau tryledu yn mesur lefelau nitrogen deuocsid cymedrig misol. Yn gyffredinol, y gyfradd casglu data ar gyfer yr offerynnau awtomatig a weithredir gan Awdurdodau Lleol yn ystod y flwyddyn oedd 83%.
Yn 2024, roedd crynodiadau amgylchynol PM10 yn "Gymedrol" ar 34 diwrnod, yn "Uchel" ar 11 diwrnod ac yn "Uchel iawn" ar 4 diwrnod (fel y'i diffinnir gan fandiau'r Mynegai Ansawdd Aer Dyddiol). Ar gyfer NO2 a SO2, ni chofnodwyd unrhyw lefelau "Cymedrol", "Uchel" neu "Uchel iawn". Roedd 33 diwrnod gydag osôn "Cymedrol", 1 diwrnod yn "Uchel" a dim diwrnodau wedi'u cofnodi fel "Uchel Iawn", fel y'u mesurwyd gan y safleoedd monitro a weithredir gan Awdurdodau Lleol. Ar y cyfan, roedd lefelau llygredd yng Nghymru yn isel am 291 diwrnod, yn gymedrol am 59 diwrnod, yn uchel am 12 diwrnod ac yn uchel iawn am 4 diwrnod. Felly, am 80% o'r amser, roedd lefelau llygredd yn isel ar draws Cymru gyfan. Gellir dod o hyd i fanylion y system bandio Mynegai Ansawdd Aer Dyddiol a ddefnyddir i ddisgrifio lefelau llygredd i'r cyhoedd yn ystod 2024 yn Mynegai Ansawdd Aer Dyddiol
Crynodeb o Ormodiant
Mae ystadegau gormodiant a gynhyrchwyd ar wefan 'Ansawdd Aer yng Nghymru' yn dangos nad oedd unrhyw safleoedd monitro yng Nghymru wedi rhagori ar unrhyw Amcanion y Strategaeth Ansawdd Aer (AQS) ar gyfer NO2, PM10, PM2.5, carbon monocsid, sylffwr deuocsid, bensen na phlwm yn ystod 2024.
Roedd tri safle yng Nghymru wedi rhagori ar Amcan AQS ar gyfer O3 (100 μg/m3 fel uchafswm cymedr 8 awr dyddiol) ar fwy na'r 10 achlysur a ganiateir. Y rhain oedd Aston Hill, Canol Caerdydd, Arberth, Marchlyn Mawr, Port Talbot Margam a Pharc Lefel Cwm Abertawe. Digwyddodd y gormodiant hwn yn bennaf ar draws tri chyfnod osôn uchel amlwg yn ystod Mai, Gorffennaf ac Awst 2024.